İş ve Sosyal Güvenlikte Son Değişiklikler

Sürekli değişen iş ve sosyal güvenlik mevzuatındaki son düzenlemeleri aşağıda maddeler halinde bilginize sunuyoruz.

• YENİ ULUSAL MESLEK STANDARTLARI YAYIMLANMIŞTIR

2024/35 sayılı Ulusal Meslek Standartlarına Dair Tebliğ ile yeni meslek standartları yayımlanmış olup toplam 920 adet standarda aşağıdaki linkten ulaşılabilir.

https://portal.myk.gov.tr/index.php?option=com_meslek_std_taslak&view=taslak_listesi_yeni&msd=2&Itemid=432

• SAĞLIK PERSONELİ İSTİHDAMINDA DEĞİŞİKLİK

Sağlık personeli istihdam eden özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişiler, istihdam ettiği personeli ve personel hareketlerini Sağlık Bakanlığına bildirmekle yükümlü olacaktır.

• ENGELLİ EMEKLİLİK İŞLEMLERİ BUNDAN SONRA SGK TARAFINDAN YÜRÜTÜLECEKTİR

Engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanarak yaşlılık aylığı bağlananların aylıklarının ödenmesine devam edilecek, engelliler için vergi indirim belgesi esas alınarak yürütülen emeklilik işlemleri, 5510 sayılı Kanun kapsamında çalışma gücü kaybına göre belirlenecektir.

• ÇASMER’DEN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ ALINABİLECEKTİR

Çalışan Sağlığı Merkezi (ÇASMER), Sağlık Bakanlığına bağlı, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yetkilendirilen, gerekli donanım ve personele sahip birimi kurulmuştur. 6331 sayılı Kanunun 6’ncı maddesinin birinci fıkrasına göre; çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve 10 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir, çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden yerine getirebilirken buna ÇASMER eklenmiştir. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için sağlık raporları kamu hizmet sunucuları, aile hekimlerinden alınabilirken buna ÇASMER de eklenmiştir.

• GSS PRİM BORCU OLANLAR 2025 YILINDA SAĞLIK YARDIMLARINDAN YARARLANABİLECEKTİR

9418 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla, herhangi bir sigortalılığı olmayan, emekliliği bulunmayan, genel sağlık sigortası primi ödeme zorunluluğu bulunup genel sağlık sigortası primini ödeyemeyenler, 4b prim borcu olup ödemeyenler 31.12.2025 tarihine kadar sağlık hizmetinden yararlanabilecektir.

• DEPREMDEN ETKİLENEN İLLERDE MÜCBİR SEBEP HALİ SÜRESİ UZATILMIŞTIR

Depremden etkilenen yerlerde SGK Yönetim Kurulu 16.01.2025 tarihli 2025/53 sayılı almış olduğu Karar ile mücbir sebep halini 31.05.2025 tarihine uzatmıştır.

• HEKİM MUAYENELERİNDE KATILIM PAYLARI YENİDEN BELİRLENMİŞTİR

  • Birinci basamak sağlık hizmeti sunucularında yapılan hekim ve diş hekimi muayenesinden katılım payı alınmayacaktır.
  • Diğer sağlık hizmeti sunucularında yapılan hekim ve diş hekimi muayenesi nedeniyle uygulanacak katılım payı tutarları şöyledir:
    • İkinci basamak resmi sağlık hizmeti sunucularında 20 TL
    • Sağlık Bakanlığına bağlı eğitim ve araştırma hastaneleri ile bu hastanelere bağlı semt polikliniklerinde 20 TL
    • Sağlık Bakanlığınca üçüncü basamak hastane olarak basamaklandırılan Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerde 20 TL
    • Diş hekimliği fakülteleri bulunan Devlet/vakıf üniversite hastanelerinde 20 TL
    • Tıp fakülteleri bulunan Devlet üniversiteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinde 20 TL
    • Tıp fakülteleri bulunan vakıf üniversiteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinde 20 TL
    • İkinci ve üçüncü basamak özel sağlık hizmeti sunucularında 50 TL
  • Sağlık Bakanlığı tarafından sözleşme imzalanmış, görevlendirilmiş veya yetkilendirilmiş aile hekimlerinden, sağlık hizmeti sunucularına sevk edilerek yapılan hekim ve diş hekimi muayenesi nedeniyle uygulanacak katılım payı %50 oranında azaltılarak tahsil edilecektir.

• ASGARİ İŞÇİLİK HESABINDA KULLANILACAK 2025 YILI YAPI YAKLAŞIK BİRİM MALİYET BEDELLERİ BELİRLENMİŞTİR

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2025 yılı yapı yaklaşık birim maliyet bedelleri belirlenmiştir. Aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/01/20250131-3.htm

• GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ HESABI DEĞİŞTİRİLMİŞTİR

İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde hesaplanacak günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir. Bu oranlar sabit olup, değişen, günlük kazanç hesabıdır. Rapora esas ödenek ve ödenek tutarı ise, yani günlük kazancın hesabında, Anayasa Mahkemesi Kararı ile 7537 sayılı Kanun ve 05.02.2025 tarihli 2025/3 sayılı Genelge ile değiştirilmiştir. Bu sebeple, bir dönemselleştirme yapılacaktır.

• 04.2021 tarihi öncesi: Tüm raporlar için, raporun başladığı tarihten önceki son 3 ay içindeki prime esas kazanç dikkate alınacaktır.
• 04.2021-21.12.2024 tarihleri arası: İş kazası ve meslek hastalığında, raporun başladığı tarihten önceki son 3 ay içindeki prime esas kazanç; hastalık ve analık halinde son 12 aydaki prime esas kazanç dikkate alınacaktır. Eğer, hastalık ve analık durumunda, rapor başlamadan önceki 1 yıl içinde, 180 günden az gün varsa, kazanç, asgari ücretin 2 katını geçemeyecek.
• 12.2024 tarihinden sonrası: Tüm raporlar için, son 12 aydaki prime esas kazanç, iş kazası ve meslek hastalığı durumunda, bağlanacak gelirin hesabında ise son 3 aydaki prime esas kazanç dikkate alınacaktır. Artık, tüm raporlar için rapor başlamadan önceki 1 yıl içinde, 180 günden az gün varsa, kazanç, asgari ücretin 2 katını geçemeyecek.

Dolayısıyla hastalık ve analık hallerinde ödenecek geçici is göremezlik ödeneğinin hesabında bir değişiklik olmayıp; iş kazası ve meslek hastalığı durumundaki ödenekler yukarıdaki sisteme göre hesaplanacaktır. Özetle iş kazası ve meslek hastalığı hallerindeki iş göremezlik ödenekleri önceki yıllara oranla daha da azalacaktır.

• 16 SAATLİK İŞ GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ ÇASGEM TARAFINDAN VERİLECEKTİR

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi yayınladığı 11350 sayılı yazı ile kendi işyerlerinde iş güvenliği hizmetini yapacak olan işverenler için iş sağlığı ve güvenliği eğitimi başvurularını almaya başladığını ve eğitimin yürütüleceğini ilan etmiş oldu.

https://casgem.gov.tr/egitimler/online-basvurular/

İsteyenler Anadolu Üniversitesinden de benzer sertifikayı alabilirler,

https://esertifika.anadolu.edu.tr/program/14/isveren-ve-isveren-vekili-icin-is-sagligi-ve-guvenligi

• ENGELLİ EMEKLİLİĞİ İŞLEMLERİYLE İLGİLİ 2025/4 SAYILI SGK GENELGESİ YAYIMLANMIŞTIR

7538 sayılı Kanunla yapılan düzenleme sonrası engellilik nedeniyle vergi indirimine bağlı olarak emekli aylığı bağlanması ile ilgili 2025/4 sayılı SGK Genelgesi yayımlanmıştır. İlgili genelgede emeklilik işlemlerinin usul ve uygulamasında değişiklikler yapılmıştır.

• 5 PUANLIK İNDİRİMİN 4 PUAN OLARAK UYGULANACAĞI SEKTÖRLER AÇIKLANMIŞTIR

7538 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen SGK prim teşviklerinin uygulama esasları tarihli 2025/06 sayılı Genelge ile belirlenmiştir. 5 puanlık prim teşviği 4 puan olarak uygulanacak, imalat sektöründe ise 5 puan olarak uygulanacak olup, imalat sektörü için NACE Rev. 2 Ekonomik Faaliyet Sınıflamasında C İmalat kısmında yer alan iş kolları sistem tarafından otomatik olarak dikkate alınacaktır, her türlü durumda 5510 sayılı Kanun numarası seçilecektir. İşyeri sicil numarasının ikinci ve üçüncü hanesinde yer alan kodlar (iş kolu kodu) 10 ila 33 arasında olan işyerleri 5 puandan; diğerleri ise 4 puandan yararlanacaktır.

• SGK, 2025 YILI GELİR VE AYLIK ARTIŞLARINA DAİR GENEL YAZI YAYIMLAMIŞTIR

SGK, 4/a ve 4/b kapsamında gelir ve aylık alanların 2025 yılı artışları ile ilgili 13 Şubat 2025 tarihli 111978279 sayılı Genel Yazı ile bilgilendirme yapmıştır. Genel Yazıya göre 2025/Nisan ayına kadar aylıklardaki güncelleme katsayısının %44,38 olarak uygulanacağını; cenaze ödeneğinin 2025 YILI için 4.888 TL olduğunu ve en düşük emekli aylığının 14.469 TL olduğu açıklanmıştır.

• 4-B (BAĞ-KUR) SİGORTALILARININ EKSİK GÜNLERİ HAKKINDA GENELGE YAYIMLANMIŞTIR

Yayımlanan 2025/07 sayılı Genelge ile 2013/11 sayılı Genelgedeki örneklerde değişiklik yapmıştır. Buna göre, 4B kapsamında olup başka bir işyerinde 30 günden az çalışması halinde 30 güne tamamlama veya tamamlamama konusundaki karmaşaya açıklık getirmiştir. (Ay içinde 30’dan az günü olan 4B’lilerin (başka işyerinde 4A günündeki eksik günü olan) kalan günleri 4B olarak tamamlanacaktır.

• İŞ GÜVENLİĞİ EĞİTİMLERİ USULÜNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMIŞTIR

Yapılan değişikliklerde özetle;

• 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ilk defa verilecek temel eğitimler ve tekrar verilecek temel eğitimler uzaktan eğitim yöntemi kullanılarak verilebilir. 10 ve üzeri çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan özel işyerleri ile tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ilk defa verilecek temel eğitimler hariç çalışanlara tekrar verilecek temel eğitimler işveren tarafından işe ve işyerine özgü içeriğin hazırlanması ve gerekli uzaktan eğitim yönetim sisteminin sağlanması halinde uzaktan eğitim yöntemi kullanılarak verilebilir.
• Uzaktan eğitim yönetim sistemi ile verilen eğitimler, 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde senkron veya asenkron; 10 ve üzeri çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan özel işyerleri ile tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise senkron yapıda olur.”
• 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde verilecek temel eğitim programının içeriği işe özgü olarak hazırlanır. 10 ve üzeri çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan özel işyerleri ile tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde verilecek temel eğitim programının içeriği ise katılımcıların eğitim seviyelerine uygun, işe ve işyerine özgü, çalışanların bildikleri, tanıdıkları iş ve çalışma ortamı ögeleri kullanılarak hazırlanır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Yürütümüne İlişkin İşveren veya İşveren Vekili Eğitimi Tamamlama Belgesi bulunan işverenler, toplam çalışan sayısının 50’den az olması şartıyla kendilerine ait az tehlikeli sınıfta yer alan aynı il sınırları içerisindeki birden fazla işyerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini üstlenebilir. Bu belgeye sahip işveren vekilleri ise tam süreli hizmet akdi ile çalıştıkları yalnızca tek bir işyerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini üstlenebilir.”
• Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için ise çalışan sağlığı merkezinden (ÇASMER), aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir.”
• Eğitimler; üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları veya işçi ve işveren kuruluşları tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile protokol yapmak suretiyle verilir.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile protokol yapan ve bu çerçevede eğitim veren kurum ve kuruluşlar, eğitimi tamamlayan adaylar için İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Yürütümüne İlişkin İşveren veya İşveren Vekili Eğitimi Tamamlama Belgesi düzenler. Eğitim ve belgelendirmeyi kapsayan ücret, net asgari ücretin 1/10’unu geçmemek koşuluyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile yapılan protokolde belirlenir ve katılımcılar tarafından ödenir.

• CUMHURBAŞKANI, 2025/3 SAYILI MOBBİNG GENELGESİNİ YAYIMLAMIŞTIR

2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile işyerlerinde psikolojik tacizin önlenmesine dair hususlar belirtilmiştir. İşverenlerin mobbing ile ilgili politika oluşturmaları, toplu iş sözleşmelerine buna ilişkin düzenleme yapmaları gerekmektedir.

Peki, İşveren bu genelge karşısında ne yapmalı? (Prof. Dr. Erdem Özdemir’in Yazısından)

1. Öncelikle, işyerlerinde bir mobbing prosedürü/yönergesi hazırlanmalı. Hatta İSG kurulu olan işyerlerinde bu yönergeyi İSG Kurulundan da geçirmek yararlı olur. Zira psikolojik taciz, büyük ölçüde bir İSG problemi. Bu tip yönergeleri veya genel anlamda sözleşmesel nitelik taşımayan iç yönetmelikleri ben işverenin yönetim hakkı kapsamında kabul ediyorum. Dolayısıyla, çalışana bunun tebliğ edilmesi yeterli.
2. Bu yönergede mobbing süreci tanımlanmalı ve yetkililer belirlenmeli.
3. Bundan sonraki adım farkındalığı arttırmak. Bu da eğitimle ve bilgilendirmeyle mümkün. Mobbing eğitimlerini çalışanları kategorilere ayırıp vermekte fayda var. Özellikle yöneticiler, sorumluluklarına vurgu yapılarak eğitilmeli. Bu eğitimi birçok kere veren biri olarak şunu da ekleyeyim: Bu eğitimler çok hassas. İç çatışmaları körüklemeden bunları gerçekleştirmek lazım.
4. Mobbing ve genel olarak psikolojik riskler bugün çağdaş İSG hukukunda işverenin önlem alacağı konular arasında görülüyor. Psikososyal riskler konusunda risk değerlendirme metodolojileri de mevcut. Bunlar üzerinde de çalışma yapılmalı.
5. Özellikle bu kapsamda, işyerinde mobbing anketi dediğimiz anketler yoluyla riskli durumlar ve birimlerin tespiti de mümkün. Bu anket konusu belki Batı’da işliyor ancak tecrübelerim bunun bizde her zaman doğru sonuç vermediğini gösteriyor. Bu anketlerde Heinz Leymann’ın tanımladığı 45 mobbing türünden hareket edilmesi bence isabetli olur.
6. İç soruşturmalar: Mobbing konusunda soruşturmalar da oldukça hassas. Nitekim Genelge’de buna da dikkat çekilmiş. Burada kişisel verilerin korunmasına da dikkat etmek lazım. Yine soruşturmayı gizli biçimde ve tarafsız şekilde yürütmek de gerekiyor.
7. Mobbingin tespiti: En zor konulardan biri bu. Mobbingi çatışmalardan nasıl ayıracağız. Öncelikle olay ve sözleri parça parça, izole biçimde değil, bütünüyle ele almak lazım. Bütünlük içinde anlamlı bir hikaye oluşuyor mu? Bu önemli. Mobbing dikey veya yatay olabilir. Hatta (istisnai olsa da) astsan üste şekilde dahi gerçekleşebilir. Şu anda yayınevinde olan “iş uyuşmazlıklarında ispat” kitabımda somut bir ölçüt de öneriyorum. “Mobbing kastı ve kötüniyet” (sübjektif) burada temel bir kriter olmalı. Davranış suçlanan kişi tarafından profesyonel gereklerle meşrulaştırılamıyorsa (dedim ama neden dedim…), burada mobbing sinyalleri başlıyor (ancak Batı’da genel kabul gören yaklaşımın objektif ölçütlere dayandığını ve ölçülülük sınırlarını aşan davranışların mobbing olarak nitelendirilebildiğini ekleyelim)

Sonuç olarak mobbing konusunda İK departmanlarına önemli görevler düşüyor.

• BAYRAM İKRAMİYESİ TUTARI BELİRLENMİŞTİR

TBMM’ye sunulan kanun teklifine göre, emeklilere Ramazan ve Kurban Bayramlarında ödenen 3.000 TL bayram ikramiyesi 4.000 TL ‘ye yükseltilmektedir.

• DOĞUM YARDIMI ARTIRILACAKTIR

TBMM’ye sunulan kanun teklifine göre, doğum yardımı sistemi değiştirilerek doğum yardımı tutarları artırılmaktadır. 01.01.2025 ve sonrasında canlı doğan çocuklar için tek seferlik veya 5 yaşını tamamlayana kadar aylık doğum yardımı yapılacağı, bu haktan 01.01.2025 öncesi doğan çocuklar için yararlanılacaktır. Son başvuru tarihi 01.06.2025’tir.

• İŞTEN AYRILIŞ NEDENİ DEĞİŞİKLİĞİNDE YENİ USUL

SGK yayımladığı 11 Mart 2025 tarihli 2025/8 sayılı Genelge ile, İşten Ayrılış Nedeni kıdem tazminatı veya ihbar tazminatı ödenmeyecek bir şekilde seçilmişse daha sonra arabuluculuk veya mahkeme kararı ile ödenecek şekilde karar verilmesi halinde işçinin veya işverenin talebi ile SGK ya müracaat edilerek işten ayrılış nedeni değişikliği sağlanacaktır.

• SAĞLIK UYGULAMA TEBLİĞİ (SUT) GÜNCEL OLARAK YAYIMLANMIŞTIR

Neredeyse her gün bir değişiklik yapılan SUT’un güncel hali SGK internet sitesinde yayımlanmıştır.

https://www.sgk.gov.tr/Duyuru/Detay/08032025-SUT-Degisiklik-Tebligi-Islenmis-Guncel-2013-SUT-2025-03-11-04-26-37