Vergi Mükellefleri Çerçevesinden Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi

5 Ekim 2023 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde yapılan düzenlemeyle; Akaryakıt istasyonlarında Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS) kurulması, akaryakıt pompa tabancalarına Taşıt Tanıma Okuyucu Cihazı (TTO) takılması, Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtlara 31.12.2024 tarihine kadar Taşıt Tanıma Birimini (TTB) takılması zorunluluğu getirilmiş, bu konularla ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir.

Akabinde 21 Eylül 2024 tarih 32669 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No:1)’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 2) ile de uygulamanın kapsamı genişletilmiştir. Genişletilen kapsama göre 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren trafiğe kayıt olacak araçlara da TTB taktırma zorunluluğu getirilmiş ve ayrıca 06/06/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanların kayıt ve tescil işlemini takip eden bir ay içerisinde sisteme dahil edileceği belirlenmiştir. Son olarak . 7 Aralık 2024 tarihinde yayımlanan UTTS Tebliği ile sisteme son kayıt tarihi 31 Ocak 2025 olarak ileri bir tarihe ötelendi ve bu tarihe kadar sisteme kaydolan kullanıcıların montaj işlemlerini 30 Nisan 2025’e kadar yaptırabilmelerine olanak tanındı.

Peki Nedir Bu Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi(UTTS)?

Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS), kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtların kullanılması sırasında akaryakıt istasyonlarında yapılan satışlarda, taşıt plaka bilgisinin elle girişine olanak vermeksizin, yeni nesil akaryakıt pompa ödeme kaydedici cihazlarına (YN Pompa ÖKC) otomatik olarak gönderilmesini sağlayacak sistemin genel ismidir.

Yapılan bu düzenlemeyle akaryakıt piyasasında rekabet eşitliğinin sağlanması ve kayıt dışı ekonomi ile etkin bir şekilde mücadele edilmesi amacıyla istasyonlarda akaryakıt pompalarına bağlı ödeme kaydedici cihazlara taşıt plaka bilgilerinin elle girişini önleyerek otomatik olarak aktarılmasının sağlanması amaçlanmaktadır.

UTTS Hangi Taşıtları Kapsamaktadır?

Düzenlemenin ilk halinde işle ilgili olarak kullanılan taşıtlar sisteme dahilken yapılan genişletici düzenlemeyle 1 Temmuz 2025 ten itibaren tüm araçların sisteme dahil olması kurgulanmıştır. Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtların akaryakıt tüketimlerinin gider olarak kaydedilebilmesi için bu taşıtlara TTB monte edilmiş olması ve taşıtların akaryakıt alımlarının UTTS üzerinden gerçekleştirilmesi zorunludur. Ayrıca taşıtın sahipliğinin, kullanım hakkının veya taşıtın plakasının değişmesi durumlarında, taşıta takılı olan TTB’nin taşıtın yeni sahibi veya işletmecisi tarafından değiştirilmesi gereklidir.

Mükellefler Açısından UTTS’nin önemi nedir?

UTTS sistemi bir yandan mükelleflere yükümlülük getirirken bir yandan da belge düzenine ilişkin belirlemeler yaparak mükellefleri yakından ilgilendiren düzenlemeler barındırmaktadır.  Vergi mükellefleri açısından 31.01.2025 tarihine kadar kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dâhil olan ve işte kullanılan taşıtların UTTS ye kayıt işlemini tamamlamaları ve 30.04.2025 tarihine kadar TTB’lerinin montajını yaptırmaları zorunludur. Bununla birlikte montaj işleminin tamamlanması için belirlenen son süre olan 30.04.2025 tarihinden itibaren, UTTS kapsamında düzenlenmeyen belgeler, 213 sayılı Kanunun 227’nci maddesine istinaden vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılacaktır. Bu düzenleme gereğince UTTS sistemine kaydedilmesi zorunlu bulunan taşıtların kaydettirilmemesi halinde bu taşıtlar için düzenlenen belgelerin yok hükmünde olacağını ve gider olarak dikkate alınamayacağı hükmolunmuştur.

UTTS Kapsamında Yakıt Alacak Taşıtlara Taşıt Tanıma Birimi Takılması Zorunluluğu ve Uygulama Esasları Nelerdir?

Öncelikle belirtmeliyiz ki sistem için idare tarafından https://www.utts.gov.tr/ adresi hazırlanmış olup bu adreste gerekli açıklamalar ve yetkili kuruluşlar ile sisteme dair detaylı açıklamalara yer verilmiştir. Ancak kısaca özetlemek gerekirse;

Kapsama giren taşıtlar hakkında yapılacak işlemlere ilişkin usul ve esaslar şu şekilde belirtilmiştir;

• Söz konusu taşıtların yakıt depo girişi üzerine Darphane tarafından üretilen Taşıt Tanıma Birimini (TTB) taktırılacaktır.
• Darphane’den temin edilen TTB’lerin montaj işlemleri sadece Darphane tarafından yetkilendirilen firmalar tarafından yapılacaktır. TTB’lerin montaj işlemlerine ait süreçler Darphane tarafından belirlenecektir. (https://www.utts.gov.tr/)
• Taşıtların sahiplik ve/veya plaka bilgisinin değişmesi durumunda TTB’ler yetkili firmalar tarafından değiştirilecektir.
• TTB’lerin yetkili firmalar aracılığıyla tanımlanması ve taşıtların yakıt depo girişlerine söküldüğünde çalışmayacak şekilde montajının yapılması gerekmektedir. Montaj işlemi sırasında Darphane tarafından belirlenen yöntemler kullanılarak taşıtın ruhsatnamesinde yer alan bilgiler ile diğer bilgilerden Başkanlıkça belirlenenler TTB’lere tanımlanacak ve bu bilgilerin UTTS’ye elektronik olarak bildirilmesi ile aktivasyon işlemleri tamamlanmış olacaktır.
• Sahiplik ve/veya plaka bilgisinin değişmesi ile zarar görme, bozulma gibi nedenlerle çalışmaması durumu hariç olmak üzere, TTB’ler taşıttan sökülmeyecektir. Söz konusu durumların oluşması halinde TTB’ler sadece yetkili firmalar tarafından taşıt üzerinden sökülecek ve yerine yeni tanımlanan TTB’ler takılacaktır. Yetkili firmalar tarafından sökülen TTB’ler tutanak ile tamir, değişim veya imha işlemine tabi tutulmak üzere alıkonacak ve yapılan işlemler tutanağa bağlandıktan sonra yetkili firmalar tarafından muhafaza edilerek UTTS’ye elektronik olarak bildirilecektir.
• Aktivasyonu yapılmayan TTB’lerin çalınması veya yangın, su basması gibi çeşitli nedenlerle zayi olması veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda, bu durumu gösteren belgelerle birlikte gerekli bilgiler yetkili firmalar tarafından muhafaza edilerek UTTS’ye elektronik olarak bildirilecektir.

UTTS Kullanılarak Yapılan Akaryakıt Satışlarında Belge Düzeni

• UTTS kapsamında yapılan akaryakıt satışlarında, taşıtın plakasına ilişkin bilgiler sistem kapsamında Yeni Nesil Akaryakıt Pompa Ödeme Kaydedici Cihazına (YN Pompa ÖKC) otomatik olarak iletilecek ve ÖKC Fişi, detayları Başkanlık tarafından ynokc.gib.gov.tr adresinde yayımlanacak teknik kılavuzla belirlenecek, UTTS kapsamında düzenlendiğini gösteren bilgiyi ihtiva edecek şekilde düzenlenecektir.
• UTTS kapsamında yapılan akaryakıt satışlarının, 7/9/2006 tarihli ve 26282 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğ (Seri No: 68)’de belirlenen taşıt tanıma sistemine ilişkin belge düzenine yönelik kurallar çerçevesinde de belgelendirilmesi mümkündür. TTB takılma zorunluluğu getirilen taşıtlar için, UTTS kapsamında düzenlenmeyen belgeler, 213 sayılı Kanunun 227 nci maddesine istinaden vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.

Mükelleflerin Ne Yapması Gerekiyor?

 UTTS mükelleflerinin kayıt işlemlerini en geç 31.01.2025 ve montaj işlemlerini ise 30.04.2025 tarihine  kadar UTTS’ye geçişlerini eksiksiz biçimde tamamlamaları mecburidir. Bu düzenleme kapsamında UTTS mükellefleri Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi’ne kaydolacak, UTTS donanımlarına ilişkin montaj taleplerini UTTS platformu üzerinden Darphane’ye bildireceklerdir. Darphane tarafından yetkilendirilmiş olan yetkili montaj firmaları darphane’den temin edecekleri UTTS donanımlarını taşıtlara ve akaryakıt istasyonlarına monte ederek süreci tamamlayacaklardır. Mükelleflerin yıl sonu gerçekleşecek muhtemel yığılmadan mağduriyet yaşamamaları adına hızlıca başvuru işlemlerini tamamlayarak TTB’lerinin montaj işlemlerini yaptırmaları önem arz ediyor.

Sonuç olarak UTTS mükellefler açısından yükümlülükler getirmekte olup kayıt yükümlülüklerinin 31.01.2025 ve montaj işlemlerini de 30.04.2025 tarihine kadar yerine getirilmesi gerekmektedir. Düzenleme hem içerdiği müeyyide hem de belge düzeni açısından getirdiği yenilik bakımından mükellefler açısından titizlikle takip edilmesi gereken önemli bir konudur. Yasal düzenlemelerin mali işler birimlerince takip edilmesi ve  yükümlülüklerin ivedilikle tamamlanması önem arz etmektedir. Ayrıca Taşıt sahibi ya da kiracısı mükellefler için başvuru işlemleri başlamış olup mükellefler https://www.utts.gov.tr adresi üzerinden işlemlerini kolayca ilerletme imkanına sahipler.