Artık “olursa iyi olur” bir şey olmaktan çıkmış, “olmazsa olmaz” hale gelmiş temel bir rekabet avantajından bahsediyoruz.
Bunu en iyi, Dijital Dönüşüm konularıyla ilgilenmeye başladığımız ilk zamanlar, işletme yöneticilerinin “Dijitali gelişim alanlarından biri olarak görüyoruz.” bakış açılarından şu anda “Dijitalde geri kaldık, bir an önce bir şeyler yapalım.” haline dönüşmesinden anlıyoruz.
Dijital dendiğinde artık akla gelen ilk kavramlardan biri belki de en önemlisi olan Yapay Zekâ; dijitalleşme temellerinin üzerine kurulmakta olan yeni bir dünya. Dijital teknolojilerden biri ama hepsini şekillendirecek kadar kapsamlı ve güçlü. Yapay Zekâ etkisinden biraz arınmış olarak ele alınacak Dijitalleşme ve Dijital Dönüşüm, Yapay Zekanın da daha iyi anlaşılmasına yol açacaktır.
Hızlı bir gelişim izleyen dijital dönüşüm 20 yıldır gündemde. Yapay zekanın çok hızlı gelişim izleyen seyri ise 3-4 senedir tüm gündemlerin üstüne çıkıyor. Önce temel yani alt yapı, sonra üst yapı.
Dijital dönüşüm, “şirketlerin teknoloji kullanarak iş yapış biçimlerini yenilemesi” anlamına geliyor[1]. Dijital dönüşüm, bir şirketin müşteriyle etkileşiminden operasyonlarına, iş modeli tasarımından karar alma süreçlerine dek her alanda teknolojinin gücünü arkasına alması demek. Dijital dönüşüm, şirketlerin nasıl “değer meydana getirdiğini” yeniden tanımlamasını gerektiren esastan bir konu.
Gobble; dijital dönüşümü şirketin yeni imkân ve taleplere göre kendini yeniden örgütlemesi şeklinde tanımlıyor.[2] Yani dijital dönüşüm, sadece teknoloji yatırımı değil, aynı zamanda organizasyon yapısının ve stratejisinin de teknoloji ekseninde yeniden düşünülmesi anlamına geliyor.
Westerman ve arkadaşları[3] ise işletmelerin dijital dönüşümü üç ana alanda gerçekleştirdiğini belirtiyor: müşteri deneyimi, operasyonel süreçler ve iş modelleri. Dijital dönüşüm, dijital yetkinlikler ve teknolojilerden yararlanarak iş modellerini, operasyonel süreçleri ve müşteri deneyimlerini iyileştiren evrimsel bir süreç olarak tanımlamış. Yine bu çalışma, teknoloji yetmez, insan ve kültür de gerekir diyor.
3 Amaç ve 3 Bedel
Şirkette dijital deyince aklıma gelen 3 amaç var: verimlilik, esneklik ve yenilik.
Hemen arkasından 3 bedel geliyor: Parasal yatırım, zaman kayıpları ve işlerin akışının bozulması-değişmesi.
Jenerik faydalara bakacak olursak, amaçları bazında tartışmasız olan Dijitalleşme-Dijital Dönüşüm, nasıl yapılacağı konusundaki sorunların çokluğundan dolayı pek çok şirketin, birçok dönüşüm konusuna-teknolojisine cesaret edemediği de bir gerçek. Değişim şiddetlendikçe, mecburiyetler artıyor, izlemek zorunda olduğumuz ufuk da genişliyor.
Yapılan araştırmalar, dünya genelinde işletmelerin %91’inden fazlasının “dijital öncelikli” bir strateji benimsediğini veya planladığını gösteriyor[4]. Tüm dünyadaki büyük ölçekli firmaların ise %89’u dijital ve yapay zekâ dönüşüm programları yürütüyor olsa da beklenen faydaların yalnızca %31’ini gerçekleştirebiliyor.[5]
Ne oluyor da 3 çabadan 2’si boşa çıkıyor diyecek olursanız dijital dönüşümün sadece “parayı teknolojiye yatırmakla değil, aynı zamanda kültürel ve örgütsel bir dönüşüm sağlamakla” başarıldığını söylerim. Diğer bir ifadeyle dijital dönüşümün, örgüt kültürüyle senkronizasyonunun sağlanması gerekir.
Parayı teknolojiye yatırmaktan bahsedince, tutarın büyüklüğünü de vurgulamak isterim: Küresel dijital dönüşüm yatırımlarının 2026’da 3,4 trilyon dolara, 2027’de ise neredeyse 4 trilyon dolar seviyesine erişerek (Almanya’nın bir yıl içinde ürettiği bütün mal ve hizmetlerin toplam değeri de yaklaşık o kadar) dünya çapındaki tüm harcamaların önemli kısmını oluşturacağı belirtiliyor.[6]
Dijital alanlara yapılan yatırımın şirket performansına etkisini inceleyen bir araştırmada, dijital dönüşüme öncelik veren şirketlerin finansal açıdan daha iyi sonuçlar elde ettiği görülmüş. MIT Sloan’ın çalışmalarında, dijital olgunluğu yüksek şirketlerin, sektör ortalamasının %6-9 üzerinde performans gösterdiği belirtilmiş.[7]
Amaç, teknolojiyi kullanarak daha verimli, esnek ve yenilikçi hale gelmek: Nitekim araştırmalar dijital teknolojilerin doğru kullanıldığında şirketlerin pazardaki gücünü arttıran ve uzun vadeli büyümeyi kolaylaştıran değer yaratma araçları olduğunu gösteriyor.[8] Artık hemen her sektör, Endüstri 4.0 olarak anılan dijital endüstri çağında “dijitalleşmek” zorunda hissediyor. Atalarımızın “büyük balık küçüğü yutar” sözü dijital çağda “hızlı balık yavaş balığı yutar”a güncellenmiş bile.
Memleketimizdeki şirketlerin dijital olgunluk seviyeleri çeşitlilik gösteriyor. Bankacılık, telekomünikasyon gibi sektörlerde faaliyet gösteren büyük şirketler dijital dönüşüme erken adapte olurken, özellikle imalat sanayiindeki geleneksel şirketler ve birçok KOBİ bu dönüşümde geriden geliyor. Türkiye’de 250+ çalışanı olan büyük işletmelerin %41’i bulut bilişim hizmetlerini kullanırken, 50-249 çalışanlı orta ölçekli firmalarda bu oran %19,5, 10-49 çalışanlı küçük işletmelerde ise sadece %8,5 seviyesinde.[9].
COVID-19 salgını, “dijital olgunluk” seviyemizi istemesek de imtihan etti. Salgının zorlu koşullarında pek çok Türk şirketi, uzaktan çalışma, e-ticaret, dijital ödeme sistemleri gibi araçlara hızla uyum sağlamak zorunda kaldı. Bu mecburi dijital atılım sayesinde, e-ticaret ve dijital bankacılık kullanımı ciddi oranda artış gösterdi. 2020’de Türk şirketlerinin %14’ü salgın nedeniyle internet üzerinden satışa başlamış ya da e-satışlarını arttırmış durumda.[10] Bir bakıma salgın “dijital dönüşümün önemini” hepimize “acı ama öğretici” bir yoldan anlatmış oldu.
Kaynakça
[1] İncekara, M., Çoban Kumbalı, H., Sarıkaya, M. (2023). The Transformation Process of Turkish SMEs in terms of Digitalization and Sustainability. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 1-15.
[2] Gobble, M. M. (2018). Digitalization, Digitization, and Innovation. Research-Technology Management, 61(4), 56-59.
[3] Westerman, G., Bonnet, D., & McAfee, A. (2014, January 7). The nine elements of digital transformation. MIT Sloan Management Review.
[4] Foundry. (2023). Digital Business Study 2023 – Executive Summary. Erişim: https://resources.foundryco.com/download/digital-business-executive-summary
[5] (Lamarre vd., 2023).
[6] https://blogs.idc.com/2023/07/07/datacenter-dilemma-balancing-capacity-demand-with-environmental-responsibility/
[7] https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/10-capabilities-to-accelerate-digital-transformation
[8] İncekara, M., Çoban Kumbalı, H., Sarıkaya, M. (2023). The Transformation Process of Turkish SMEs in terms of Digitalization and Sustainability. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 1-15.
[9] Kahveci, E. (2023). Digitalization, and digital transformation in MSMEs in Turkey. International Journal of Small and Medium Enterprises and Business Sustainability, 8(2), 18–31.
[10] a.g.e. 18-31.
Yönetim Danışmanlığı Ortağı
