Konkordato Sürecinde Ücret Garanti Fonu: İşverenler İçin Bir Güvence Mekanizması

1. Giriş

Ekonomik dalgalanmalar, iş dünyasında ödeme güçlüğü yaşayan işletmelerin sayısını artırmaktadır. Bu tür finansal zorluklarla karşılaşan işverenlerin konkordato ilan etmesi, birçok sektörde sıklıkla başvurulan bir yeniden yapılandırma yöntemidir. Ancak bu süreç, işverenin en temel yükümlülüklerinden biri olan işçiye ücret ödeme borcunu riske atabilmektedir.

Tam da bu noktada, Ücret Garanti Fonu (ÜGF) devreye girerek, işverenin ödeme aczine düştüğü durumlarda işçilerin ücret alacaklarını devlet güvencesiyle karşılama görevini üstlenir. Ancak bu mekanizmanın yalnızca işçi açısından değil, işverenin hukuki ve mali yükünü azaltan bir araç olarak değerlendirilmesi gerektiği görüşü, iş hukuku literatüründe gün geçtikçe daha fazla vurgulanmaktadır (Ekmekçi & Yiğit, 2021: s. 294).

2. Ücret Garanti Fonunun Hukuki Dayanağı

Ücret Garanti Fonu, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1. maddesi ve buna dayanılarak çıkarılan Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği kapsamında oluşturulmuştur. Bu düzenlemelere göre, işverenin;

• Konkordato ilan etmesi (İİK m. 285 ve devamı),
• Hakkında aciz vesikası alınması (İİK m. 105),
• İflası veya iflasın ertelenmesi (İİK m. 179 vd.),

gibi haller, işverenin “ödeme güçlüğüne düştüğü” durumlar olarak kabul edilmekte ve bu hallerde işçilerin ödenmeyen üç aylık net ücret alacakları ÜGF tarafından karşılanmaktadır (Yönetmelik m. 4-e; m. 8).

3. İşverenin Yararlanabileceği Yönler

3.1 İşverenin Üzerindeki Mali Yük Hafifler

Konkordato sürecinde borçlarını yapılandırmaya çalışan işveren, işçilerin ücretlerini ödeyemediğinde, bu durum iş uyuşmazlıklarına ve iş barışının bozulmasına yol açabilir. ÜGF’nin devreye girmesiyle birlikte, işveren işçiye karşı olan ücret borcunun kamu tarafından karşılanması sayesinde:

• Ücret yükünden geçici olarak kurtulur,
• İşçiyle olan hukuki ihtilafların önüne geçilir,
• İş gücü kaybı ve itibar kaybı önlenir.

Bu yönüyle ÜGF, işverenin konkordatoyu başarıyla tamamlamasını kolaylaştıran stratejik bir destek aracıdır (Yılmaz, 2022).

3.2 Kurumsal Risk Yönetimine Katkı

Fonun devreye girmesiyle, işverenin işçi karşısındaki yükümlülüğünün yerine getirilmesi, işverenin aleyhine açılabilecek bireysel veya toplu iş davalarını azaltır. Bu durum, konkordato sürecindeki işverenin risk yönetimi politikalarına doğrudan katkı sunar.

4. Yararlanma Şartları ve Uygulama Süreci

İşverenin konkordato ilan etmiş olması durumunda, mahkeme tarafından verilmiş kesin mühlet kararı ile birlikte, işçilerin aşağıdaki şartları sağlaması gerekir:

• Aynı işyerinde son 1 yıl içinde en az 1 gün sigortalı olarak çalışmış olmak (4447 SK Ek m.1),
• Zamanaşımına uğramamış ücret alacağının bulunması,
• Kurum birimine şahsen başvuru yapılması (Yönetmelik m. 8),
• Ücret alacağına ilişkin konkordato komiseri onaylı işçi alacak belgesinin sunulması.

5 .Hangi Ücretler Karşılanır?

ÜGF’den yapılacak ödemeler, yalnızca temel net ücret ile sınırlıdır. Fazla mesai, ikramiye, prim, sosyal yardımlar gibi ödemeler kapsam dışındadır. Ayrıca;

• En fazla 3 aylık ücret karşılanır,
• Ücretin son üç aya ait olması zorunlu değildir,
• Ödeme, SGK günlük kazanç üst sınırı ile sınırlıdır (5510 SK m. 82)

6. Başvuru Aşamaları ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususi Durumlar

• Ücret Garanti Fonu’ndan yararlanmak isteyen işçiler tarafından yapılması gereken başvuru işlemleri, Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği’nin 8. ve 9. maddelerinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Ancak başvuru sürecinin sağlıklı yürütülmesi, işverenin de sürece aktif katkıda bulunmasıyla mümkündür.

6.1. Başvuru Aşamaları

İşverenin konkordato ilan ettiği bir durumda, işçilerin ÜGF’den yararlanabilmesi için izlemesi gereken adımlar şunlardır:

• Kesin mühlet kararının alınması: İşveren hakkında mahkeme tarafından verilmiş kesin mühlet kararı alınmış olmalıdır (İİK m. 289).
• İşçi Alacak Belgesi’nin düzenlenmesi: Konkordato komiseri tarafından onaylanmış işçi alacak belgesi, işçinin konkordato tarihinden önceki döneme ilişkin ödenmeyen ücretlerini aylık bazda göstermelidir.
• İŞKUR’a şahsen başvuru yapılması: İşçi, belgelerle birlikte Türkiye İş Kurumu’nun ilgili birimine şahsen başvurmalıdır. Mücbir sebepler dışında vekil ya da posta yoluyla başvuru kabul edilmemektedir (Yönetmelik m. 8/1).
• İnceleme ve ödeme: Başvuruyu takiben Kurum, evrakı inceler ve uygun bulunan başvurular için PTT aracılığıyla ödeme yapar. Ödeme, işçinin başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar tamamlanır (Yönetmelik m. 9/4).

6.2. Dikkat Edilmesi Gereken Hususi Durumlar

Başvuru süreci bazı özel durumlara tabidir. Aşağıdaki hususlar işveren ve işçi açısından önem taşır:

• Birden fazla başvuru yasağı: Aynı işveren için, aynı konkordato süreci kapsamında yalnızca bir kez ÜGF başvurusu yapılabilir. Ancak işçi, daha sonra başka bir işveren nezdinde çalışıp benzer bir durumla karşılaşırsa tekrar başvuru yapabilir (Yönetmelik m. 9/6).
• Geçici mühlet ile yapılan ödemelerin riski: Geçici mühlet kararı üzerine yapılan ödemeler, konkordato sürecinin tasdik ile değil de iflasla veya reddedilerek sonuçlanması hâlinde yasal faiziyle birlikte işverenden tahsil edilir (Yönetmelik m. 9/12).
• Döviz cinsinden ücretlerde ödeme: Ücreti döviz üzerinden belirlenen işçiler için ödeme, TCMB efektif satış kuru üzerinden yapılır (Yönetmelik m. 9/9).
• Ulusal bayram ve izin ücretleri: SGK’ya bildirimi yapılmış resmî tatil, hafta tatili, yıllık izin gibi haklara ilişkin ücretler de ilgili aya ait olması şartıyla fondan karşılanabilir (Yönetmelik m. 9/8).
• Şüpheli başvurulara yönelik denetim: Bildirilen ücretin önceki dönemlere göre olağandışı yüksek olması, işveren tarafından ödendiğine dair bilgi bulunması veya önceki başvurudan kısa süre sonra yeni başvuru yapılması gibi durumlarda, İŞKUR denetim elemanları tarafından inceleme yapılması gerekebilir (Yönetmelik m. 9/7).
• Yersiz ödeme riski: İşverenin yanlış bilgi vermesi ya da işçinin kötü niyetiyle yapılan yersiz ödemeler, yasal faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir (Yönetmelik m. 9/11).
• Her bir konkordato süreci için bir kez yararlanma hakkı vardır.
• İşçilerin bireysel başvuru hakkı bulunur ancak işverenin süreci doğru bilgilendirme ve belge hazırlığı ile desteklemesi gerekir.
• Fondan yapılan ödemeler, ilgili vergi dairesine ve konkordato komiserine yazılı olarak bildirilir (Yönetmelik m. 10).

!!! İşveren Ne Yapmalı?

• İşverenin bu süreçte sorumluluğu doğrudan başvuru yapmak değil, ancak süreci doğru bilgilendirme ve belge yönetimi ile desteklemektir:
• Konkordato komiseri ile işçi alacaklarının doğru ve zamanında tespiti,
• Eksiksiz ve güncel evrak hazırlanması,
• İşçilerin başvuru sürecinden haberdar edilmesi işverenin konkordato sürecinde Ücret Garanti Fonunu etkin şekilde kullanması açısından belirleyici olacaktır.

7. Sonuç ve Değerlendirme

Konkordato süreci, işverenin mali yapısını yeniden düzenlemek için başvurduğu hukuki bir koruma mekanizmasıdır. Ancak bu süreçte işçi alacaklarının ödenmemesi hem hukuki hem de sosyal riskleri beraberinde getirir. Ücret Garanti Fonu, bu riskleri azaltan, işverenin yükünü hafifleten ve iş barışını koruyan etkili bir kamu mekanizmasıdır.

İşverenlerin ÜGF uygulamasına hâkim olmaları; doğru belge yönetimi, zamanında bildirim ve iş birliğine dayalı bir yaklaşımla, konkordato sürecini başarıyla tamamlamalarına katkı sağlar.

Kaynakça

• Ekmekçi, Ö., & Yiğit, E. (2021). Bireysel İş Hukuku Dersleri. 3. Baskı. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul.
• 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu (Ek 1. madde)
• Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği (RG: 28.06.2009, Sayı: 27272)
• Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Resmî Bilgilendirme Sayfası: https://www.iskur.gov.tr