Günümüz ekonomisinde, küreselleşen dünyada şirketler, faaliyetlerini genişletebilmek holding ve grup şirketleri hâline dönüşebilmektedir. Bu bünyedeki şirketlerin birbirlerine finansman sağlayabilmesi veya dış finansman temin ederken grup içi destek gösterebilmesi için kefalet, garanti, teminat mektubu gibi yükümlülük altına girme işlemleri yaygın şekilde kullanıldığı bilinmektedir.
Bu çalışmamızda, grup şirketleri arasındaki kefalet, teminat, garantörlük ilişkilerinin hukuki niteliği ve vergi idaresi tarafından grup şirketleri arasında uygulanan bu işlemlerine vergisel açıdan yaklaşımını ele alacağız.
Grup şirketi, çoğunlukla bir ana şirket (holding) ile onun kontrol ettiği bağlı ortaklıklar ve iştiraklerden oluşan ekonomik bir bütündür. Her ne kadar ekonomik birliktelik söz konusu olsa da, hukuk düzeni bu şirketlerin ayrı tüzel kişiliğini esas alır.
Grup Şirketler Arasında Kefalet İşlemleri
Kefalet, bir borç ilişkisinde borçlunun yükümlülüğünü yerine getirememesi ihtimaline karşı, üçüncü kişinin alacaklıya güvence vermesi anlamına gelir.
Şirketler dünyasında kefalet çoğunlukla finansmana erişim için kullanılan bir güvence mekanizmasıdır. Özellikle grup şirketlerinde, aynı yapıya bağlı şirketlerin birbirlerine kefil olmaları oldukça yaygın bir uygulamadır.
Grup Şirketleri Kefaleti Çoğunlukla Şu Amaçlarla Kullanır:
Finansmana erişimi kolaylaştırmak:
Bankalar grup içindeki güçlü şirketin kefaletini görünce kredi vermeye daha istekli olur.
Daha düşük maliyetle borçlanmak:
Kefalet, borçlanan şirketin risk seviyesini düşürdüğü için faiz oranlarını aşağı çekebilir.
Grup içi dayanışmayı güçlendirmek:
Özellikle aynı holding altında faaliyet gösteren şirketler, genel strateji ve yatırımların finansmanı için birbirlerine destek olurlar. Bu nedenle kefalet, ekonomik açıdan borçlanan şirkete “ciddi bir avantaj” sağlar.
Grup Şirketlerinde Kefalet Verilmesinin Hukuki Dayanağı
Grup şirketlerinde ana şirketin bağlı ortaklığına veya bağlı ortaklıkların ana şirkete kefalet, teminat ve garantörlük vermesi, pratikte finansmana erişimi kolaylaştıran önemli bir araçtır. Ancak her ne kadar ekonomik birliktelik söz konusu olsa da, hukuken her şirket ayrı bir tüzel kişilik olduğundan, bir şirketin diğerinin borcu için kefil olabilmesi belirli hukuki dayanaklara ve sınırlamalara bağlıdır.
Bir şirketin başka bir şirketin borcu için kefalet vermesi, şirket amacı ile doğrudan ilişkili olmayabilir. Bu nedenle ana sözleşmede kefalet, garantörlük ve teminat verme yetkisi açıkça düzenlenmelidir. Yönetim kurulunun, kefaletin şirket menfaatine uygun olduğunu değerlendirmesi gerekir. Aksi takdirde işlem, şirket yetkililerinin sorumluluğunu doğurabilir.
Grup Şirketleri Arasında Kefalet İşlemleri Finansman Hizmeti Açısından Değerlendirilmesi
Hazine ve Maliye Bakanlığı, artık grup içi kefaletleri yalnızca bir teminat olarak değil, örtülü kazanç dağıtımı kapsamında, bağımsız bir hizmet alım-satımı olarak değerlendirmektedir. Çünkü garantörlük ve kefaletin, borçlanan şirkete ölçülebilir bir ekonomik fayda sağladığı, daha ucuz, daha hızlı krediye erişim sağladığı ve daha yüksek tutarda finansman sağladığını öngörmektedir.
Bu durum, özellikle ana şirketlerin bağlı ortaklıklarına bedelsiz kefalet vermesi veya grup içi dayanışma gerekçesiyle komisyon uygulamaması gibi yaygın uygulamaların artık vergi riski doğurabileceği anlamına gelmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
Grup içi kefalet, borçlanan şirket için, krediye erişim kolaylığı, daha düşük faiz oranı, finansmana erişimde hız gibi somut ekonomik avantajlar yaratabilir. Bu nedenle, Vergi idaresi bu avantajı bağımsız bir ekonomik değer olarak kabul etmekte ve kefalet, garantörlük ve teminatın bir örtülü kazanç dağıtımı kapsamında, bağımsız bir hizmet alım-satımı olarak değerlendirildiğini ileri sürmektedir.
Bununla birlikte: her kefaletin otomatik olarak hizmet sayılması, emsal araştırmalarında sektör ve risk farklılıklarının tam dikkate alınmaması, grup şirketlerinin ekonomik bütünlüğünün sınırlı değerlendirilmesi gibi uygulamada önemli tartışmalar yaratmaktadır.
Bu nedenle şirketlerin:
- Grup içi bu işlemler için belgelendirme yapmaları,
- Emsal araştırmalarını uluslararası metodolojiye uygun yürütmeleri,
- Kefaletin, garantörlüğün ve teminatın ekonomik faydasını, risk transferini ve komisyon oranını analitik gerekçelerle ortaya koymaları,
- Şirketler hukuku ile vergi hukukunun kesiştiği konularda yönetim kurulu kararlarını gerekçeli şekilde almaları büyük önem taşımaktadır.
Grup içi kefalet işlemlerinin vergi idaresi tarafından giderek daha fazla odak noktası hâline gelmesi, şirketlerin bu işlemlere ilişkin transfer fiyatlandırması politikalarını gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır.
*İstanbul Defterdarlığı GİB.4.34.17.01-KDV.17-2472 ve 08.08.2012 tarih ve B.07.1.GİB.4.34.17.01-KDV.17-2472 sayılı özelgesi
Vergi Hizmetleri Ortağı
