Vergi sistemlerinde istisna ve indirimler, mükelleflerin ödeyeceği vergi yükünü azaltan ve aynı zamanda bazı ekonomik ya da sosyal amaçları desteklemek için kullanılan uygulamalardır. Türkiye’de Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında birçok farklı istisna ve indirim düzenlemesi yer almaktadır. Ancak bu düzenlemeler vergi matrahını doğrudan etkilediği için, yanlış ya da kötüye kullanım riski bulunan alanlar arasında görülmektedir.
Bu yüzden istisna ve indirimlerin doğru bir şekilde uygulanması ve beyan edilmesi oldukça önemlidir. Sadece mükellefin beyanına bırakılmamakta, aynı zamanda çeşitli denetim mekanizmaları ile kontrol edilmektedir. Bu noktada en önemli araçlardan biri de Yeminli Mali Müşavir (YMM) tasdik sistemidir.
Yayımlanan Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 49), gelir ve kurumlar vergisinde istisna, indirim ve vergi avantajlarının kullanımında YMM tasdik raporunu zorunlu hale getiren düzenlemelerin kapsamını genişleten önemli bir düzenlemedir.
Bu kapsamda tasdik zorunluluğunun gelir ve kurumlar vergisi yönünden kapsamı, tasdike tabi istisna ve indirim konuları, belirlenen parasal limitler, raporların Ek-2 dispozisyonuna uygun olarak hazırlanmasına ilişkin teknik standartlar, tam tasdik sözleşmesi bulunan mükelleflere sağlanan uygulama kolaylığı, elektronik ortamda rapor gönderim yükümlülüğü ve süreler ile YMM’lerin sorumluluk rejimi ayrı başlıklar halinde çalışmamızda ele alınmıştır.
Gelir Vergisi Yönünden Tasdik ve Tasdik Konuları
Gelir vergisi mükelleflerinin, 193 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat kapsamında gelir vergisi beyannamelerinde yer verilen istisna, indirim ve uygulamalara ilişkin aşağıdaki işlemlerini, yeminli mali müşavirlere tasdik ettirmeleri zorunluluğu getirilmiştir.
| İstisna/İndirim/Uygulama | İlgili Mevzuat |
| 1- Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna | 5520 sayılı Kanun (Madde 5/B) |
| 2- Türk Uluslararası Gemi Siciline Kayıtlı Gemilerin İşletilmesinden ve Devrinden Sağlanan Kazanç İstisnası | 4490 sayılı Kanun |
| 3- Serbest Bölgelerde Elde Edilen Kazanç İstisnası | 3218 sayılı Kanun |
| 4- Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Elde Edilen Kazanç İstisnası | 4691 sayılı Kanun |
| 5- Yurtdışına Verilen Yazılım, Mühendislik, Eğitim ve Sağlık Hizmetleri Kazanç İndirimi | 193 sayılı Kanun (Madde 89/13) |
| 6- İndirimli Gelir Vergisi Uygulaması | 5520 sayılı Kanun (Madde 32/A) |
| 7- Ar-Ge ve Tasarım İndirimleri | 5746 sayılı Kanun |
| 8- Yatırım İndirimi İstisnası (GVK Geçici 61 kapsamında tevkifata tabi olmayanlar) | 193 sayılı Kanun |
| 9- Yıllık GV Beyannamesinde “Diğer İndirimler” ve “Diğer İstisnalar” | 193 sayılı Kanun ve diğer Kanunlar |
Kurumlar Vergisi Yönünden Tasdik ve Tasdik Konuları
Kurumlar vergisi mükelleflerinin, 5520 sayılı Kanun ve diğer mevzuat kapsamında kurumlar vergisi beyannamelerinde yer verilen istisna, indirim ve uygulamalara ilişkin aşağıdaki işlemlerini, yeminli mali müşavirlere tasdik ettirmeleri zorunluluğu getirilmiştir. Tasdik zorunluluğu getirilen istisna, indirim ve uygulamalar aşağıdaki gibidir.
| İstisna/İndirim/Uygulama | İlgili Mevzuat |
| 1- Yurtdışı İştirak Kazançları İstisnası | 5520 (Madde 5/1-b) |
| 2- Yurtdışı İştirak Hissesi Satış Kazancı İstisnası | 5520 (Madde 5/1-c) |
| 3- Emisyon Primi Kazancı İstisnası | 5520 (Madde 5/1-ç) |
| 4- GYF/GYO Kazanç İstisnası (belirtilen istisna kapsamı) | 5520 (Madde 5/1-d) |
| 5- Taşınmaz/iştirak hissesi vb. satış kazancı istisnası | 5520 (Madde 5/1-e ve Geçici 16) |
| 6- Yurtdışı inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmetler kazanç istisnası | 5520 (Madde 5/1-h) |
| 7- Sınai Mülkiyet Haklarında İstisna | 5520 (Madde 5/B) |
| 8- Türk Uluslararası Gemi Sicili kazanç istisnası | 4490 sayılı Kanun |
| 9- Serbest bölgelerde kazanç istisnası | 3218 sayılı Kanun |
| 10- Teknoloji geliştirme bölgelerinde kazanç istisnası | 4691 sayılı Kanun |
| 11- Araştırma altyapılarının kazançlarında istisna | 6550 sayılı Kanun |
| 12- Ar-Ge indirimi | 5520 (Mülga Madde 10/1-a) |
| 13- Yurtdışına verilen yazılım, mühendislik, eğitim ve sağlık hizmetleri kazanç indirimi | 5520 (Madde 10/1-ğ) |
| 14- Nakdi sermaye artışından kaynaklanan faiz indirimi | 5520 (Madde 10/1-ı) |
| 15- Kurumlar vergisi oranının indirimli uygulanması / indirimli KV | 5520 (Madde 32/6-7-8 ve 32/A) |
| 16- Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Uygulaması | 5520 (Ek 1-13 ve Geçici 17) |
| 17- Ar-Ge ve tasarım indirimleri | 5746 sayılı Kanun |
| 18- Tekno-girişim sermaye desteği indirimi | 5746 sayılı Kanun |
| 19- Tekno-kent sermaye desteği indirimi | 4691 sayılı Kanun |
| 20- Yatırım indirimi istisnası (GVK Geçici 61 kapsamında tevkifata tabi olmayanlar) | 193 sayılı Kanun |
| 21- KV Beyannamesinde “Diğer İndirimler/İstisnalar” satırları | 5520 ve diğer Kanunlar |
Tasdik Zorunluluğu İçin Belirlenen Limitler
söz konusu tebliğ ile, rapor zorunluluğu için hem kalem bazında hem de toplam tutar bazında belirli eşikler öngörmüştür:
- Gelir ve Kurumlar Vergisi Genel Sınırı: Beyannamede müstakil satırı bulunan her bir istisna veya indirim tutarının 500.000 TL’yi aşması durumunda rapor zorunludur.
- Toplam Sınır: Tekil kalemler 500.000 TL’yi aşmasa bile, beyannamedeki toplam istisna ve indirim tutarının 1.000.000 TL’yi geçmesi halinde tüm işlemler için rapor düzenlenmelidir.
- İndirimli Kurumlar Vergisi Oranı: İhracat veya üretim faaliyeti nedeniyle indirimli oran uygulanan hallerde, yararlanılan toplam vergi indirimi 200.000 TL’yi aşarsa rapor şartı devreye girer.
- Limit Aranmayan Özel Haller: Yatırım teşvik belgeli işlemler (Madde 32/A) ile yerel ve küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi (Pillar 2) uygulamalarında herhangi bir tutar sınırı olmaksızın rapor düzenlenmesi mecburidir.
Raporun İçeriği ve Teknik Standartlar (Ek-2 Dispozisyonu)
YMM’ler tarafından hazırlanacak raporlar, Bakanlıkça belirlenen standart rapor kapağı (Ek-1) ve rapor dispozisyonuna (Ek-2) uygun olmak zorundadır. Bir tasdik raporu temel olarak şu üç bölümden oluşur:
- Genel Bilgiler: Mükellefin sicil bilgileri, ortaklık yapısı, personel sayısı ve güncel mali tabloları.
- Usul İncelemeleri: Yasal defterlerin tasdiki, kayıt nizamının muhasebe ilkelerine uygunluğu ve beyannamelerin süresinde verilip verilmediğine dair denetimler.
- Hesap İncelemeleri: Raporun en kritik kısmıdır. Her bir istisna türü (Yurt dışı iştirak kazançları, Ar-Ge indirimi, Teknopark kazançları vb.) için mevzuatta aranan şartların sağlanıp sağlanmadığı, hesaplamaların doğruluğu ve kanıtlayıcı belgeler bu bölümde detaylandırılır.
Uygulama Kolaylığı: Tam Tasdik Sözleşmesi
Hali hazırda YMM ile “Tam Tasdik” sözleşmesi bulunan mükellefler için bir muafiyet tanınmıştır. Bu mükellefler, tam tasdik raporlarının ayrı bir bölümünde bu tebliğde istenen detaylara yer vermeleri kaydıyla, ayrıca bir istisna/indirim raporu düzenletmek zorunda değildirler.
Elektronik Gönderim ve Kritik Süreler
Tasdik raporlarının, beyanname verme süresinin bitimini takip eden iki ay içerisinde (özel durumlarda üç ay) Dijital Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda gönderilmesi zorunludur. Raporun zamanında ibraz edilmemesi durumunda:
- Mükellefe raporu sunması için ek bir mühlet verilir.
- Bu süre sonunda da rapor ibraz edilmezse, mükellef ilgili istisna veya indirim hakkını kaybeder.
- Ayrıca Vergi Usul Kanunu uyarınca özel usulsüzlük cezası uygulanır.
YMM ve Mükellefin Sorumluluğu
Yeminli Mali Müşavir; tasdik kapsamındaki hususların doğruluğunu araştırmak, defter kayıtlarının usulüne uygunluğu, belgelerin geçerliliği ve gerçek durumu yansıtması dâhil gerekli incelemeleri yapmakla yükümlüdür.
Tasdik doğru değilse, tasdik kapsamı ile sınırlı olmak üzere ziyaa uğratılan vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumluluk söz konusudur.
Sonuç
Yeni düzenleme, vergi teşviklerinin denetimini daha sistematik hale getirmeyi amaçlamaktadır. 49 Sıra No’lu Tebliğ ile birlikte Türkiye vergi sisteminde istisna ve indirimlerin kullanımı önemli ölçüde yeniden yapılandırılmıştır. Bu düzenleme:
- Vergi teşviklerinin kontrolünü artırmış
- YMM tasdik sistemini merkezi bir denetim mekanizmasına dönüştürmüş
- Vergi güvenliği ve kayıt dışılıkla mücadeleyi güçlendirmiştir
Sonuç olarak, istisna ve indirimler artık yalnızca beyan edilen haklar değil, aynı zamanda denetime tabi, belgelendirilmesi zorunlu vergi avantajları haline gelmiştir.
Vergi Hizmetleri Ortağı
